ทาทามิที่เป็นที่นั่ง
วัฒนธรรมที่พัฒนาขึ้นในญี่ปุ่นตั้งแต่ยุคเฮอัน (ค.ศ. 794–1185) เป็นต้นมา ไม่ใช่วัฒนธรรมที่ลอกเลียนแบบมาจากทวีปเอเชีย เป็นวัฒนธรรมเฉพาะของญี่ปุ่น ในสภาพแวดล้อมนี้ มีการผลิตวรรณกรรมหลายชิ้น เช่น The Pillow Book และ Tale of the Genji เช่นเดียวกับม้วนภาพที่บรรยายเรื่องราวเหล่านี้ด้วยภาพ ม้วนภาพเหล่านี้มีการพรรณามากมายถึงเสื่อทาทามิ
ยกตัวอย่างเช่นม้วนภาพจากเรื่อง Tale of the Genji นวนิยายที่มีตัวเอกเป็นหนุ่มเจ้าสำราญในสมัยนั้น มีภาพวาดผู้หญิงนั่งอยู่บนเสื่ออุงเกนเบะริทาทามิหนาสีสันสดใส ซึ่งเป็นลักษณะของเสื่อที่มีชายผ้าทอเป็นลายดอก ในขณะเดียวกัน Picture Scroll of Annual Events ซึ่งแสดงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในศาลในช่วงปลายสมัยเฮอัน ก็แสดงให้เห็นเสื่อทาทามิที่วางกลางแจ้ง โดยมีผู้คนนั่งอยู่บนนั้นและรับชมการเต้นรำ
สิ่งนี้แสดงให้เราเห็นว่า เสื่อทาทามิถูกใช้เป็นที่นั่งแบบพกพา โดยผู้มีฐานะสูงส่ง โดยบังเอิญ ตัวละครมากมายที่ปรากฏบนการ์ดสำหรับเกมไพ่ Hyakunin Isshu ซึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับบทกวีวากะสมัยเฮอัน ก็กำลังนั่งอยู่บนเสื่อทาทามิ Hyakunin Isshu เริ่มเป็นที่นิยมในศตวรรษที่ 16 สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่า ภาพขุนนางสมัยเฮอันนั่งบนเสื่อทาทามิเริ่มเกิดขึ้นในยุคสมัยนี้
ทาทามิที่เป็นที่นอน
บันทึกของเลดี้มุราซากิ โดยมุราซากิ ชิกิบุ นักเขียนยอดนิยมในยุคนั้น เป็นม้วนภาพอีกเล่มหนึ่ง จากยุคสมัยนี้ และแสดงให้เห็นถึงทาทามิที่ถูกใช้สำหรับการนอน หนึ่งในม้วนภาพเหล่านี้ พรรณาถึงเสื่อทาทามิที่ปูในห้องนอน โดยมีฟูกที่เรียกว่าชิโทเนะวางอยู่ด้านบน มีผู้หญิงคนหนึ่งกำลังนั่งอยู่ด้านบน ผู้หญิงสองคนและเด็กทารกบนเสื้อทาทามิ สิ่งนี้ รวมถึงขนาดของเสื่อ บอกเราว่ามันไม่ได้มีไว้สำหรับนั่ง แต่ใช้สำหรับการนอนต่างหาก
อย่างที่เราเห็น ประมาณช่วงศตวรรษที่ 12 ทาทามิถูกใช้งานตามความเหมาะสม มันถูกไว้วางในที่ที่จำเป็นและใช้สำหรับการนั่งหรือนอน
ทาทามิสำหรับปูพื้น
เมื่อยุคของซามูไรมาถึงในศตวรรษที่ 14 จึงมีการนำเสื่อทาทามิมาปูบนพื้นทั้งห้อง นอกจากนี้ ความหนาของเสื่อยังถูกปรับให้มีความสูงเท่ากับธรณีประตู (รางไม้ที่ใช้ยึดประตูบานเลื่อนฟุสุมะ) นอกจากนี้ ยังมีการคำนวณขนาดห้องเพื่อไม่ให้มีช่องว่างระหว่างเสื่อทาทามิกับธรณีประตูหรือระหว่างเสื่อด้วยกันเอง สิ่งเหล่านี้เป็นที่มาของการใช้เสื่อทาทามิเป็นวัสดุปูพื้น ซึ่งยังคงดำเนินต่อมาจนถึงทุกวันนี้
ตั้งแต่สมัยอะซุจิ-โมโมยามะ ซึ่งเริ่มขึ้นในปลายศตวรรษที่ 16 ห้องเสื่อทาทามิกลายเป็นที่รักของซามูไรทุกคน มันกระตุ้นการค้าที่เฟื่องฟูในหมู่พ่อค้าเสื่อทาทามิ มากจนถึงขนาดที่ว่ามีพื้นที่ที่เต็มไปด้วยร้านขายเสื่อทาทามิถือกำเนิดขึ้น ต่อมา ในช่วงกลางของสมัยเอโดะ (ประมาณศตวรรษที่ 17) การใช้เสื่อทาทามิปูพื้นได้ขยายครอบคลุมไปถึงบ้านของสามัญชนด้วย
พ่อค้าทาทามิที่ทำเสื่อทาทามิปรากฏอยู่ในภาพพิมพ์แกะไม้อุกิโยะจำนวนมากที่บรรยายถึงชีวิตความเป็นอยู่ของสามัญชนในสมัยเอโดะ สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าร้านขายเสื่อทาทามิเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของคนชนชั้นนี้ อาคารประเภทหนึ่งที่เรียกว่านางายะปรากฏอยู่ในเมืองต่าง ๆ ในสมัยเอโดะ นางายะเป็นที่อยู่อาศัยแบบรวมของสามัญชน ดูเหมือนว่าผู้คนที่ย้ายเข้ามาในบ้านเหล่านี้จะนำเสื่อทาทามิของตัวเองมาด้วยและเริ่มอาศัยอยู่ในอาคารเมื่อปูเสื่อแล้ว เสื่อทาทามิกลายเป็นสมบัติที่ไม่สามารถขาดได้ ดังนั้น ผู้คนจึงนำเสื่อทาทามิติดตัวไปด้วยเมื่อย้ายไปนากายาแห่งอื่น